Chiêm Bái Hệ Thống Chùa Khmer Cổ Kính Tri Tôn & Tịnh Biên: Chùa Tà Pạ, Chùa Hàng Còng, Chùa Xà Tón & Quy Tắc Trang Phục Văn Hóa

Tỉnh An Giang hiện là nơi sinh sống lâu đời của hơn 90.000 đồng bào dân tộc Khmer, tập trung đông đảo nhất tại hai huyện miền núi biên giới Tri Tôn và thị xã Tịnh Biên. Trải qua hàng trăm năm thăng trầm của lịch sử khẩn hoang và định cư vùng đất Tây Nam, cộng đồng người Khmer An Giang đã xây dựng nên gần 70 ngôi chùa Phật giáo Nam tông (Theravada) cổ kính, tạo nên một quần thể di sản văn hóa kiến trúc tôn giáo vô cùng rực rỡ và độc đáo giữa lòng đồng bằng châu thổ.

Trong đời sống tinh thần của người Khmer, ngôi chùa (tiếng Khmer gọi là 'Wat') không đơn thuần chỉ là nơi thờ tự Đức Phật Thích Ca Mâu Ni và tiến hành các nghi lễ tôn giáo. Ngôi chùa chính là trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục, tín ngưỡng và gắn kết cộng đồng thiêng liêng nhất của cả phum sóc. Mọi sự kiện trọng đại trong vòng đời của một con người Khmer - từ khi sinh ra, lễ đặt tên, lễ mừng thọ, lễ trưởng thành (xuất gia tu báo hiếu), lễ cưới cho đến khi nhắm mắt xuôi tay được hỏa táng gửi tro cốt vào tháp chùa - đều gắn bó mật thiết với bóng dáng ngôi chùa làng.

Về mặt kiến trúc, các ngôi chùa Khmer Thất Sơn là sự kết tinh kỳ diệu giữa nghệ thuật kiến trúc Angkor cổ đại huy hoàng và tín ngưỡng dân gian bản địa. Mái chùa thường được thiết kế nhiều tầng bậc uốn lượn vút cong lên bầu trời, đỉnh chóp nhọn hoắt tựa như ngọn núi thiêng Meru trong thần thoại Ấn Độ. Trên các bờ mái, cột trụ và vách tường là những bức phù điêu chạm trổ tinh xảo hình ảnh các linh vật thiêng liêng: tượng rắn thần Naga nhiều đầu bảo hộ chánh pháp, chim thần Krud (Garuda) dũng mãnh dang rộng cánh nâng đỡ mái hiên, nữ thần Kẽn-nor (nửa người nửa chim) xinh đẹp và duyên dáng, cùng các bức bích họa rực rỡ tái hiện lại trọn vẹn cuộc đời của Đức Phật từ lúc đản sanh đến khi nhập niết bàn.

Tọa lạc trên đỉnh đồi Tà Pạ thuộc xã Núi Tô, huyện Tri Tôn, Chùa Tà Pạ (tên chính thức theo tiếng Khmer là Chùa Chưn-Kôm) được mệnh danh là một trong những ngôi chùa Khmer có vị thế sơn thủy hữu tình và đẹp nhất vùng Bảy Núi:
• Vị trí đắc địa: Ngôi chùa không xây dựng trên mặt đất bằng phẳng thông thường mà được xây dựng trên một hệ thống cột bê tông kiên cố cao hàng chục mét tựa thẳng vào vách đá hoa cương của đồi Tà Pạ. Nhìn từ xa dưới chân đồi, ngôi chùa sừng sững như một tòa bảo tháp lơ lửng giữa lưng chừng trời mây trắng bồng bềnh.
• Nghệ thuật kiến trúc đỉnh cao: Chánh điện của chùa quay về hướng Đông đón ánh bình minh rạng rỡ. Toàn bộ công trình được sơn son thếp vàng óng ánh với tông màu vàng cam ấm áp đặc trưng của Phật giáo Nam tông. Mái chánh điện gồm nhiều tầng mái dốc đứng chồng lên nhau, các góc mái uốn lượn hình đuôi rồng Naga sắc sảo vươn thẳng lên không trung.
• Tầm nhìn bao quát kỳ vĩ: Đứng từ sân thượng của Chùa Tà Pạ, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm trọn cánh đồng Tà Pạ bao la bát ngát bên dưới - cánh đồng được xem là đẹp nhất An Giang với những ô ruộng bàn cờ đa sắc màu xen lẫn những hàng cây thốt nốt vươn cao kiêu hãnh. Phía xa xa là bóng dáng của ngọn Núi Cô Tô sừng sững ẩn hiện trong làn sương sớm.

Đến viếng chùa Tà Pạ vào sáng sớm khi tiếng chuông chùa ngân vang hòa cùng tiếng chim rừng véo von và làn gió mát rượi thổi qua triền đồi sẽ mang lại cho tâm hồn bạn sự an yên, tĩnh tại lạ kỳ, xua tan mọi mệt mỏi ưu phiền của cuộc sống bộn bề.

Nằm ngay giữa trung tâm thị trấn Tri Tôn sầm uất, Chùa Xà Tón (tên Khmer là Wat Xvayton) là ngôi chùa Khmer cổ kính bậc nhất tại An Giang với lịch sử hình thành hơn 300 năm. Tên gọi 'Xvayton' bắt nguồn từ truyền thuyết xưa khi vùng đất này còn là rừng rậm hoang vu có rất nhiều đàn khỉ sinh sống thường xuyên chuyền cành đùa nghịch qua lại ('Xvay' nghĩa là con khỉ, 'Ton' nghĩa là đu kéo nhau).

Những giá trị văn hóa và kỷ lục vô giá tại Chùa Xà Tón:
• Kho tàng Kinh Lá Buông lớn nhất Việt Nam: Chùa Xà Tón vinh dự được Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục là ngôi chùa lưu giữ số lượng bộ Kinh Lá Buông (Satra Sach) nhiều nhất cả nước với hơn 100 bộ kinh cổ quý hiếm. Kinh được khắc tỉ mỉ bằng chữ Khmer cổ trên các lá cây buông (một loại cây họ cau cọ) đã qua xử lý sấy khô đặc biệt, có tuổi thọ bền vững hàng thế kỷ mà không bị mối mọt xâm hại. Đây là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vô cùng quý giá của dân tộc.
• Quần thể tháp mộ cổ kính rêu phong: Trong khuôn viên chùa rợp bóng những cây cổ thụ sao, dầu hàng trăm năm tuổi là hàng chục ngôi tháp mộ cổ kính được chạm khắc hoa văn tinh xảo chứa tro cốt của các vị cao tăng sư cả qua nhiều thế hệ.
• Hồ sen tĩnh lặng và tượng Phật nhập niết bàn: Ngay giữa sân chùa là một hồ sen thơm ngát với tượng Đức Phật Thích Ca nhập niết bàn dài hàng chục mét bằng đá hoa cương uy nghiêm, phản chiếu bóng cây cổ kính tạo nên không gian thiền định thoát tục.

Nằm ẩn mình tại ấp An Hòa, xã Châu Lăng, huyện Tri Tôn, Chùa Hàng Còng (tên Khmer là Chùa Krăng Krốch) thu hút đông đảo du khách và các nhiếp ảnh gia trên khắp mọi miền đất nước bởi con đường dẫn vào chùa vô cùng độc đáo:
• Đường còng trăm tuổi: Dẫn lối từ ngoài đường nhựa vào cổng chánh điện của chùa là một lối đi rợp bóng mát dài gần 100 mét được che phủ bởi hai hàng cây còng (cây me tây) cổ thụ có tuổi đời trên một thế kỷ. Các cành cây còng vươn dài đan cài vào nhau tạo thành một mái vòm tự nhiên xanh mướt khổng lồ.
• Ánh sáng ma mị của nhiếp ảnh: Vào những buổi sớm mai hay chiều tà, khi những vạt nắng vàng xuyên qua kẽ lá rọi thẳng xuống con đường đất tạo nên những dải ánh sáng thần tiên (ray sáng) tuyệt mỹ. Đây cũng là nơi các vị sư trẻ trong chùa khoác áo cà sa màu vàng cam khoan thai tản bộ hoặc các em nhỏ Khmer vui đùa đạp xe tới lớp, tạo nên những khung hình đời sống chân thực và xúc động lòng người.
• Nét mộc mạc nguyên sơ: Khác với những ngôi chùa mới được trùng tu sơn son lộng lẫy, Chùa Krăng Krốch vẫn giữ được nét kiến trúc mộc mạc, thanh bình và gần gũi với đời sống bình dị thường ngày của đồng bào phum sóc xung quanh.

Nằm giữa cánh đồng lúa mênh mông của xã Châu Lăng, Chùa Koh Kas nổi tiếng với chiếc cổng chùa cổ kính đứng trơ trọi kiêu hãnh giữa đất trời, được cộng đồng mê du lịch trìu mến đặt cho cái tên 'Cổng Thời Gian' hay 'Cổng Trời Tri Tôn':
• Vẻ đẹp siêu thực của Cổng Thời Gian: Cổng chùa mang phong cách kiến trúc tháp nhọn Khmer cổ, được xây dựng cách xa khu chánh điện cả cây số ngay bên cạnh một thân cây thốt nốt cao vút giữa cánh đồng lúa phẳng lặng. Trải qua mưa nắng dãi dầu, lớp vôi vữa ngả màu rêu phong cổ kính. Khi đứng dưới vòm cổng nhìn ra xa, toàn bộ khung cảnh cánh đồng lúa xanh rì hoặc vàng rực mùa gặt cùng những rặng thốt nốt Thất Sơn như được thu trọn vào một khung tranh nghệ thuật sống động.
• Thời khắc vàng để viếng thăm: Thời điểm check-in cổng chùa Koh Kas đẹp nhất là vào lúc hoàng hôn (khoảng 17h00 - 17h45). Khi quả cầu lửa mặt trời đỏ rực từ từ lặn xuống sau rặng thốt nốt phía chân trời, ánh hoàng hôn nhuộm đỏ rực bầu trời và bóng cổng chùa in bóng huyền bí trên mặt nước ruộng tạo nên một khoảnh khắc kỳ ảo khó quên.

Chùa chiền Khmer là chốn tôn nghiêm bậc nhất và là nơi tu tập của các vị chư tăng Phật giáo Nam tông. Để thể hiện sự tôn trọng văn hóa bản địa và giữ gìn nét đẹp văn minh nơi cửa Phật, du khách cần tuyệt đối tuân thủ các quy tắc sau:
• Trang phục nghiêm cẩn:
- Bắt buộc mặc quần dài hoặc váy dài quá đầu gối, áo có tay kín đáo, không mặc áo cổ khoét sâu, áo xuyên thấu hoặc áo ba lỗ sát nách.
- Cởi bỏ giày dép và nón mũ để bên ngoài bậc thềm trước khi bước chân vào chánh điện hoặc phòng tiếp khách của chư tăng.
• Cách hành lễ và giao tiếp:
- Khi vào chánh điện, đi lại nhẹ nhàng, nói năng nhỏ nhẹ, không cười đùa lớn tiếng hay chạy nhảy làm náo loạn không gian thiền định.
- Khi ngồi trong chánh điện bái Phật, nên ngồi tư thế xếp bằng hoặc gập chân sang một bên, tuyệt đối không duỗi thẳng hai bàn chân hướng mũi chân về phía tượng Phật hoặc các vị sư thầy (trong văn hóa Khmer, hướng lòng bàn chân vào người khác là hành vi bất kính).
• Quy tắc dành riêng cho phụ nữ đối với chư tăng:
- Theo giới luật nghiêm ngặt của Phật giáo Nam tông, các vị sư tăng không được phép tiếp xúc trực tiếp hoặc chạm vào cơ thể người phụ nữ (kể cả vô tình chạm vào tay hay vạt áo cà sa). Phụ nữ khi dâng lễ vật hoặc tiền công đức cho sư thầy nên đặt lễ vật lên chiếc khăn dâng lễ hoặc đặt trên bàn/khay trước mặt chư tăng.
• Ý thức bảo vệ di tích: Tuyệt đối không tự ý sờ tay, leo trèo lên các bức tượng Phật cổ, phù điêu chạm khắc hay các bia ký cổ lá buông trong chùa.

Hệ thống các ngôi chùa Khmer tại Tri Tôn và Tịnh Biên phân bố rải rác trên các cung đường liên xã và triền đồi núi cách nhau từ 5km đến 20km. Việc tự lái xe gắn máy dưới cái nắng gió biên thùy hoặc tìm đường trên bản đồ có thể gặp khó khăn do nhiều đoạn đường liên ấp là đường đất nhỏ hẹp không có biển chỉ dẫn rõ ràng.

Dịch vụ xe taxi du lịch của chúng tôi cung cấp gói tour vãng cảnh chùa Khmer Thất Sơn chuyên biệt:
• Đón tận nơi tại Long Xuyên hoặc Châu Đốc: Xe ô tô 4 chỗ hoặc 7 chỗ đời mới máy lạnh mát rượi, nước suối khăn lạnh đầy đủ trên xe.
• Tài xế bản địa thông thạo ngôn ngữ và phong tục Khmer: Các bác tài của chúng tôi sinh ra và lớn lên tại vùng Bảy Núi, có thể giao tiếp cơ bản và rất am hiểu lịch sử từng ngôi chùa, sẵn sàng làm cầu nối giao lưu giúp quý khách trò chuyện cùng các vị sư cả, hiểu sâu hơn về văn hóa Khmer Nam Bộ.
• Lộ trình kết hợp linh hoạt: Xe kết hợp đưa quý khách tham quan Chùa Tà Pạ -> Cổng trời Koh Kas -> Chùa Hàng Còng -> Chùa Xà Tón, ghé ăn trưa Gà đốt Ô Thum và mua đặc sản đường thốt nốt nguyên chất về làm quà.
• Cam kết giá trọn gói cạnh tranh: Báo giá rõ ràng, không phát sinh chi phí xăng xe hay chờ đợi, mang lại chuyến hành hương tâm linh trọn vẹn và an lạc.